Kuşadası Bugün
Gök Gürültülü Sağanak Yağışlı
En Yüksek : 14°C
En Düşük : 7°C
Kuşadası Haberleri

YÜCEL ÖZDEMİR - HALKBİLİMCİ

 

Bu yazımızın amacı genelde Türkiye’nin özelde Aydın’ın kıyı turizmi aracılığıyla konaklama mekânlarında bir etkinlik olarak turistlere sunulan Türk gecelerinin kültür aktarımındaki işlevlerini ortaya koymak ve ortaya çıkan kültürel problemleri tespit etmektir.

 

Türk geceleri tüketicinin hem boş vaktini doldurma hem de Türk kültürünü öğretmeyi ve tanıtmayı kapsar. Yapılan etkinlikler, halk kültürü çalışma kadrolarından; Türk mutfağını, giyim-kuşamını, halk danslarını, halk tiyatrosu, geçiş ritüellerini kapsamaktadır. Bunun yanında eğlence tipleri yaşantı biçimleri gibi konuları da kapsar. Programın hazırlanması işletmenin büyüklüğü, bütçesi, kaynakları gibi etkenler ile şekillenir. Türk gecesinin belirlendiği gün içerisindeki mesai saatiyle işletme görünürlük kazanmak için halk kültürü unsurlarıyla mekânı şekillendirmektedir. Mutfak ve servis personelinden ön büro personeline kadar geleneksel giyim-kuşam kostümleri giymekte, mutfak personeli güne özel Türk mutfağı çeşitlerini artırmaktadır. Bar personeli şerbet gibi geleneksel içkileri sunmakta, bayan personeller kapı girişinde geleneksel kıyafetleriyle turistleri ağırlamakta, garson-komi personeli servis programlarını güne özgün sunmaktadır. Gün boyu devam eden bu seremoni akşam yerini gösterim sanatlarına bırakmaktadır. Programın olacağı saat dilimleri arasında kültür aktörlerinin animatör olarak boy göstermektedir. Halk dansları, halk tiyatrosu, geçiş ritüelleri toplumsal uygulamalar sergilenmektedir. (Google arama motoruna Türk gecesini Türkçe arattığımız vakit Yaklaşık 785.000 sonuç bulunurken İngilizce aramada ise yaklaşık 37.300.000 sonuç bulunmaktadır). Elde edilen bu sayısal veri yabancı turistlerin belleğinde oluşan Türk kültür turizm imgelerinden birinin de “Türk gecesi” olduğunu göstermektedir.

 

Peki Kuşadası’ndaki durum nedir?

 

Kuşadası ve çevresinde bulunan Turizm işletmeleri, Türk gecesi animasyonlarına yer verdiği görülmektedir. Verilen animasyonlar arasındaki farklılıkların alt yapısı, işletmelerin Türk gecelerine ayırdığı maddi kaynaktan kaynaklanmaktadır. Bütçe ile animasyon arasında doğru orantı vardır. Pasif gözlem tekniği ile elde ettiğimiz veriler incelendiği zaman Kuşadası otel işletmeciliğinde yapılan Türk gecelerindeki Türk kültür animasyonları şu şekildedir: Kına gecesi, halk dansları gösterisi, Türk müziği ve fasıl programı, Türk mutfak ürünleri, mehter müziği, oryantal (belly dans), sokak dansları(Break Dans). Otel işletmecileri Türk gecesi gününe özgün yöresel kıyafetler giymekte bazen bu kıyafetler yerine kırmızı beyaz kıyafetler giymekteler. Akşam yemeğinde ana yemeklerinde ağırlıklı olarak Türk mutfağına yer vermektedirler. Her şey dâhil sisteminin bittiği 22.00 sularında Türk gecesi programı başlamakta bunun arka planında turisti otelde tutmak animasyonlar ile bar kısmını aktif hale getirerek kar amacı gütmektir.

 

Kuşadası otellerinde uygulanan Türk geceleri genellikle işletmenin kendi imkânları doğrultusunda kurgulanmaktadır. Son dönemde somut olmayan kültürel miras ürünlerinin de Türk gecelerinde canlandırılması gözlenmektedir. Mevlevi Sema Ceremony başlığı altında gösteriler yapılmaktadır. Halk danslarının en çok kahramanlık konulu dansları talep görmektedir. Aydın yöresi ağır zeybek oyunu, kafkas yöresi, kılıç kalkan gibi danslar daha çok talep görmektedir. Dansların ortak noktası dans bitiminde oyuncuların Türk bayrağı ile sonlandırmasıdır. Otellerdeki Türk gecelerinin ortak noktalarından bir de bay ya da bayan bir sunucu olmasıdır. Bu sunucu geleneksel kıyafet ile programı yönetmektedir. Yöreye ait geleneksel çalgılar davul zurna ve saz daha önceden belirttiğimiz gibi programa ayrılan bütçeye göre şekillenmekte daha çok turizmin en yoğun ve aktif olduğu aylarda tercih edilmektedir. Türk gecelerini tanıtımında en çok kullanılan animasyon unsuru “belly dans”dır.

 

Belly Dance turistlerin en çok ilgisini çeken bölümdür. Kuşadası’ndaki Türk gecelerinin ortak noktası Belly Dance gösterisidir. Oryantal dansın Türk turizminde bir imaj yarattığı ortadır. Oryantal dans veya göbek dansı (Arapça: رقص شرقي, raks şarkî, doğunun dansı ya da رقص بلدي, raks baladî, halk dansı) geleneksel bir Ortadoğu dansı. Batı'da daha çok belly dance (göbek dansı) olarak bilinirken, Yunanistan ve Balkanlar'da çiftetelli olarak bilinir. Bayan dansçılara dansöz, erkeklere ise dansör denir. Batı oryantalist bakış açısıyla kurgulanan bu unsur Türkiye kıyı turizminde, Türk kültür tanıtımı açısından Türk turizminde önemli bir yerdedir. Türk içki kültürünü düşünüldüğü vakit Türk turizminde marka haline gelen içki Türk rakısıdır (Turkısh Raki). Bölge içerisinde turizmcilerin Türk gecelerini yönetirken yerel ve ulusal kaynaklarda gereğince yararlanmadığının diğer bir göstergesi de “Street Show” sokak danslarıdır. Belirtilen otellerde ortak animasyonlardan biri de sokak dans gösterileridir. Günümüzde Yeteneksizsiniz programıyla popülerleşen sokak dansları hiphop, break dans Türk gecelerinde aktif bir animasyon kolu olarak yer almaktadır. Hiphop 1970'li yılların sonunda Amerika'da kötü koşullarda ve azınlık olarak yaşayan siyahilerin gündemden uzaklaşmak ve eğlenmek için oluşturduğu bir kültür ve yaşam tarzıdır. Bu kültür Rap müziği, Graffiti sanatı, Break dansını ve Dj'liği içerir. Hiphop kültürünün doğmasında Blues, Funk, Soul ve Jazz müziğinin etkisi oldukça büyüktür. Bölgenin halk kültürü unsurlarının seyrek olduğu bu Türk gecelerinde gösterim sanatları açısından en çok aşuk ile maşuk köy seyirlik oyunlar canlandırılmaktadır. Kuşadası köklü esnaflarıyla yaptığımız derlemelerde restaurantlarda yapılan Türk gecelerin kültürel rezalet olarak görmektedirler. “Her isteyen bu gece fazladan para vuracaz diye kafasına göre Türk gecesi yapılmamalı. Bugün mikrofonu alıp İrlanda’nın başkenti Dublin’de insanlara Türk gecesi ile ilgili ne hatırlıyorsunuz diye sorsak dansöz, break dans, halay’dan başka bir şey söylemez rezalet bir durum, hatta kafaları o kadar güzeldir ki tatilin ve alkolün verdiği rahatlıkla dansöz ile dervişi bile karıştırırlar. sürekli asıl kirlilik sokaktan başlıyor yani ve bu nedense her cuma tüm restaurantlar Türk gecesi yapar (Kaynak Kişi; Kuşadası Doğumlu).”

 

 

Sonuç olarak;

 

Türkiye’nin kıyı turizmin yükü büyük oranda paylaşan, Ege bölgesi konaklama işletmeciliği hemen hemen her şey dâhil sistemini uygulayan oteller yer almaktadır. Paket bir şekilde sunulan turizm ürünleri tüketen, her şey dâhil sistem ile zaman ve mekânı sınırlandırılan turistin, tatil ruhunun verdiği gez-gör keşfet özelliklerini yitirmesine sebep olmaktadır. Bu durum Türkiye’nin kültür turizmin pazarlanmasında olumsuz etkiler göstermektedir. Otellerin kendi yönettiği, yenilediği canlandırdığı Türk kültür kodlarının aktarımında, yozlaşmaya sebep olmaktadır. Türkiye kültür turizmin kıyı turizm içerisinde yerelden küresele aktarılırken Türk kültür görünürlüğüne zarar vermektedir. Aydın kültürünün tanıtımı yok denecek kadar az olmasının yanında yapılan kültürel uygulamalarda layıkıyla yapılmaktadır. Uygulamalı halkbilimi bağlamında Kuşadası’ndaki Türk geceleri incelendiği vakit, halk kültürü unsurlarına gerekli önemi vermedikleri görülmektedir. Yapılan kültürel animasyonların daha çok batının oryantalist bakış açısıyla şekillendirildiği tespit edilmektedir. Bölge içerisinde yapılan kültürel animasyonlarında ne devlet ne de yerel yönetiminde herhangi bir kontrol mekanizması olmaması sebebiyle oteller yanlış kültür yönetimiyle Türk kültür tanıtımında olumsuzluklara neden olmaktadır. Kültürel animasyonlar daha çok otel dışı organizatörler ile sağlanmaktadır. Organizatörlerin Türk geceleri için sundukları paketlerden de anlaşıldığı üzere uygulamalı halkbilimi bakış açısında uzak olduğu ortadır.

 

Kıyı turizm ile kültür turizmin bir arada olduğu Türk geceleri Türkiye kültür imajı açısında daha duyarlı bir tanıtım sağlamak için uygulamalı halkbilimi bilincine sahip kültür yöneticilerine ihtiyacı vardır. Türkiye devletinin kültür yönetimi ile yerel yönetimler arasında iletişim ağı oluşmalı ve bölge içerisinde yapılan Türk geceleri ve diğer halk kültürü uygulamaları üzerinde kontrol mekanizması oluşturulmalıdır. Türkiye kıyı turizm bölgelerindeki yerel yönetimlerinde kurulacak somut olmayan kültürel miras birimleri bu kültürel yönetimi sağlayabilir. Folklora yakın, Fakelore’den uzak daha sağlıklı uygulamalı halkbilimi, ülkelerin kültürel ifade çeşitliliğini ve geleceğini inşa etmesi açısından 21.y.y. yükselen meslekleri arasındadır. Türk geceleri de bu meslek dalının uygulandığı önemli alanlardan biridir. Yerelden küresele ulaşma bakımından kontrollü yönetilmelidir. Aydın kıyı turizminin yükü taşıyan Kuşadası yerel yönetimi ve STK’lar ile birlikte bir kontrol mekanizması oluşturmalı Turizm işletmecisine “bu yaptığın animasyonlar ile bizi yanlış tanıtıyorsun, sana önerilerimiz bunlardır” diyebilmelidir. Bu sorumluluğun sahipleri il kültür turizm müdürlükleri, yerel yönetimler, turizm işletmeleri ve STK’lardır. Kuşadası’nda turizm patlamasını beklerken, dikkat edelim ki kültürümüz elimizde patlamasın…

 

 

Yücel ÖZDEMİR

Uygulamalı Halkbilimci

Mail; ozdemirthb@gmail.com

Görüntülenme Sayısı: 981

YÜCEL ÖZDEMİR - HALKBİLİMCİ Yazarın Diğer Yazıları