Kuşadası Haberleri

YÜCEL ÖZDEMİR - HALKBİLİMCİ

 

 

               Hıdırellez bahar bayramı niteliğinde kutlanan mevsimlik bayramlarımızdandır. Türk kültürü içinde canlılığını koruyan geleneklerden biri de “Hıdırellez’dir. Hıdrellez geleneği, bir bayram olarak bütün Türk milletinin topluca katıldığı, kutladığı, bir takım töreleri yerine getirdiği bir bahar bayramıdır. Bu tarih kışın bitişi yazın başlangıcı, yılbaşı olarak kabul edilir. Rûz-ı Hızır (Hızır’ın günü) olarak adlandırılan Hıdrellez günü,  Hızır ve İlyas sözcükleri birleşerek halk ağzında Hıdrellez şeklini almıştır (Artun 1990:8). Hıdrellez Hızır ve İlyas peygamberin yılda bir kere bir araya geldikleri gündür; ancak bu beraberlikte ismi yaşatılmasına rağmen İlyas’ın şahsiyeti tamamıyla silinerek Hızır motifi öne çıkarılmıştır. Bundan dolayı Hıdırellez Bayramında icra edilen bütün merasimler Hızır ile ilgilidir. Bunun temel sebebi, İslam öncesi devirlerde üç büyük kültürün hâkim olduğu alanlarda bu yaz bayramı vesilesiyle kültleri kutlanan insanüstü varlıkların daha ziyade Hızır’ın şahsiyetine uygun düşmesi ve onunla bütünleşmesidir (Ocak,1998:313). Türk halk inançlarına göre Hızır, ölmezlik sırrına ermiş bir peygamberdir. Hızır, Tanrı’nın yeryüzünde dolaşan güçlü ve yardımsever elçisidir. Hızır’ın darda olanların yardımına koştuğuna inanılır. 5 Mayısı 6 Mayısa bağlayan gece ve sabahında Hızır’ın yeryüzüne uğrayacağı, sıkıntıda olanlara yardım edeceği, dilekleri yerine getireceği inancıyla bütün Türk coğrafyasında benzer uygulamalar yapılmaktadır (Günay 1995: 3). Kuran-ı Kerim’de geçen El-Kehf suresinin Hz. Musa ve Hızır kıssasından da (60-82 ayetler) anlaşıldığı gibi ilahi takdirin insanlar tarafından çözülemeyeceği mesajı insanlara aktarılmaktadır. Hz. Musa ve Yuşa Hızır’ı bulmak için yola koyulurlar. İki denizin birleştiği yere kadar (Mecmau’l-Bahreyn) kadar yürürler ve balığın orada hayat bulması; Hızır’ın bulunduğu yere işaret etmektedir. Bu denizlerden birinin de Taberi tefsirine dayanarak zikredilen Bahru’r-Rum (muhtemelen ege denizi kastedilmektedir). Hz. Musa Hızır’ı gördüğünde deniz sahilinde yeşil bir yaygı üzerinde (El-Hadır) oturuyor (Ocak,1998).

 

Halkbilimi ve İslami kaynaklara göre hıdırellezin kültür tarihimizdeki yerini belirttikten sonra günümüzde yaşayan bir kültürel miras olarak halen devam ettiğine değinmeliyiz. Unesco Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi kapsamında, somut olmayan kültürel miras unsurlarına dikkat çekmek ve somut olmayan kültürel mirasın önemi konusunda bilinçlenmeyi sağlayarak kültürel çeşitliliğe saygı içinde diyalogu desteklemek amacıyla; Taraf Devletlerin teklifi üzerine “İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesi” ve “Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi” olmak üzere iki temel liste hazırlanmaktadır. Hıdrellez “İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Temsili Listesi” içerisinde bulunmaktadır. Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması 9. Hükûmetler arası Komitesince iade edilen “Bahar Kutlaması: Hıdrellez/Aziz George Günü” (Arnavutluk, Makedonya Bulgaristan, Irak ve Suriye ile çoklu dosya adaylık dosyasının geleceği hakkında istişare toplantısı düzenlendi. UNESCO Türkiye Millî Komisyonu ev sahipliğinde Kültür ve Turizm Bakanlığıyla işbirliğiyle 5 Şubat 2016 günü İstanbul’da düzenlenen toplantıya, ortak dosyaya katılan devletlerden Hırvatistan, Makedonya, Moldova, Romanya ve Türkiye’den uzmanlar katıldı. (http://unesco.org.tr/dokumanlar/duyurular/hidirellez2016.pdf).

 

Hıdrellez ve Çocuk bayramınız kutlu olsun!

 23 Nisan 1923 tarihinde aktif olan takvim rumi takvimdir. Günümüz Miladi takviminden 13 gün geridir. 23 Nisan'a 13 gün eklediğimiz zaman 6 Mayıs'a tekabül etmektedir. Mustafa Kemal Atatürk'ün 23 Nisan Ulusal Egemenlik Çocuk Bayramı ilan etmesi tesadüfi değildir; çünkü o tarihte Hıdırellez bayramı kutlanılmaktaydı. Halk takvimi ile resmi takviminin tarihte buluştuğu gündür. Geleceğin baharı çocukların bayramı kutlu olsun. Gelecek çocuklar ile hıdrellez gibi yeşersin...

 

İki Denizin Birleştiği Yer olan Kuşadası’nda Hıdrellez Heyecanı

Hıdırellez kutlamasına ilişkin uygulamalar halk dilinde kuşaktan kuşağa aktırılmaktadır. Yardıma muhtaç olan başı dertte olan kişilere “kul sıkışmayınca Hızır yetişmez” ya da “Hızır gibi yetişti” denir. Hıdırellez bereket ve bolluk günüdür bu yüzden “Hızır uğramış, Hızır’ın eli değmiş” denir. Hızır savaşlarda yardım eder. Deryalar üstünde “Boz atlı Hızır, Benli Boz’a binmiş o da geliyor” (Karacaoğlan). Halkımızın bu güne verdiği değeri gösteren bir diğer sözde “Her geleni Hızır bil, her geceyi kadir bil”.

 

                TULPAR Halkbilimi, Eğitim, Kültür, Sanat Derneği ile Kuşadası Belediyesi ile ortaklaşa hazırlanan Hıdrellez şenliği 5-6 Mayıs 2016 günü Kuşadası Dostluk ve Barış meydanında gerçekleşecektir. 6 Mayıs Hıdırellez’de iki denizin birleştiği yer olarak kurgulandığı “Kuşadası” Hızır İlyas’ın buluşmasına vesile olacaktır.

 

Kuşadası Dostluk ve Barış meydanında olacak Hıdırellez şöleninde neler mi var? Halkımızı Hıdrelleze çağırıyoruz, Hıdrellez aşı keşkek dövülecek, dilek balonları gökyüzüne salınacak, hıdrellez kapısından geçip, hıdrellez ateşinden atlanılacak, gül ağacına dilek bağlanılacak, dilek kağıtları denize salınacak, Hıdırellez’de baht açma törenleri yapılacak, kırk yeşil otlu kısmet çemberinden geçilecek, kısmetler kilit ile açılacak, masal çadırından Yaşayan Aydın masalları, Hıdrellez anlatıları anlatılacak, oyun ve oyuncak çadırında geleneksel oyun atölyesi olacak, mantuvar çadırında herkes mani söyleyecek, mani çömleğinde mani atışması yapılacak, yaşayan insan hazinelerinin sanatları sergilenecek, Kuşadası Kültürel ve Tarihi Mirası Koruma Derneği katkılarıyla, Yaşayan Kuşadası Kültür çadırında Kuşadalılar kendi geçmişinden izler görecek, Kuşadası sokak tatları tekrar yaşayacak, (YUSUF BEREKET-SALEPÇİ DEDE, HÜSNÜ YAVAŞ (namı diğer ÇIRAK HÜSNÜ)-ŞAMBALİCİ, GENÇ OSMAN –MACUNCU, AHMET AMCA-ŞEKERCİ, CAFER GÜNDEM-NOHUTÇU, ELLE ELLEVE ADİL AMCA-FISTIKÇI, LAMİ ŞENGÜ-KORUK ŞERBETÇİSİ), Hıdırellez yumurtaları boyanacak, Kuşadalı Kuklacı Osman Usta anısına karagöz oynatılacak, meddah gösterisi ve daha niceleri…

 

Yerelden Küresele bir kültür yönetimi ile yola çıkılan bu Hıdrellez etkinliğinde, Kuşadası Belediyesi ve STK’ların destekleri ile marka değeri yaratacak bir şölene dönüşmesini dilemekte, sürdürebilir bir alt yapı ile Kuşadası kültür turizmine katkı sağlayacağını düşünmekteyiz.

 

Yıllardır kara kışın ortasında yılbaşı kutlamalarında Noel Baba’dan hediye ve dilek bekleyen halkımızı, binlerce yıl kutlanan yazın habercisi 5-6 Mayıs Hıdrellez gününde Kuşadası Dostluk ve Barış meydanına bekliyoruz…

 

Altı Mayıs Kuşadası

İki Denizin birleştiği yer

Dileklerin kabul olur

Hıdrelleze gelirsen eğer

 

 

Kaynakça

ARTUN, Erman (1990), “Tekirdağ’da Hıdırellez Geleneği”, Türk Halk Kültüründen Derlemeler Hıdırellez Özel Sayısı, Ankara.

GÜNAY, Umay (1995), “Ritüeller ve Hıdırellez”, Milli Folklor, Yaz/26, Ankara.

OCAK, Ahmet Yaşar (1990), İslam-Türk İnançlarında Hızır Yahut Hızır-İlyas Kültürü, Ankara

http://unesco.org.tr/dokumanlar/duyurular/hidirellez2016.pdf).

 

Görüntülenme Sayısı: 1138

YÜCEL ÖZDEMİR - HALKBİLİMCİ Yazarın Diğer Yazıları